Modernizacja turbosprężarki gazu syntezowego w instalacji produkcji amoniaku spółki JSC MAXAM-CHIRCHIQ (Czirczik, Uzbekistan)

W latach 70. ubiegłego wieku wybudowano 42 zakłady przemysłu chemicznego produkujące amoniak i inne nawozy mineralne. W okresie gwałtownego rozwoju technologii syntezy amoniaku na całym świecie (1970–1990) głównym dostawcą urządzeń dynamicznych była japońska firma Toyo Engineering Corporation (TEC).

W składzie wyposażenia technologicznego do wielkotonażowej produkcji amoniaku (1360 t/dobę) najbardziej skomplikowanym pod względem konstrukcyjnym jest agregat turbosprężarkowy gazu syntezowego, obejmujący sprężarkę promieniową składającą się z korpusów niskiego (LPC), średniego (MPC) i wysokiego (HPC) ciśnienia oraz napędową parową turbinę kondensacyjną (ST).

Jako sprężarki promieniowe TEC stosowała wyroby firmy Dresser-Clark (USA), a później Mitsubishi Heavy Industries Compressor Corporation (Japonia) na licencji Dresser-Clark, natomiast jako turbiny parowe – wyroby firmy Mitsubishi Heavy Industries (Mechanical Drive). W latach 1972–1975 na licencji firmy Dresser-Clark produkcję sprężarek LPC, MPC i HPC wdrożyły kazańskie zakłady ZAO „NIIturbokompressor” oraz OAO „Kazankompressormash”.

Długotrwały okres eksploatacji urządzeń doprowadził do spadku efektywności procesów sprężania w turbosprężarkach oraz wytwarzania energii w turbinach. Ponad 50 lat po opracowaniu projektów i wdrożeniu turbosprężarek gazu syntezowego stworzono nowe rozwiązania konstrukcyjne i technologiczne, pozwalające na znaczne zwiększenie efektywności tych urządzeń.

W latach 2000., w miarę wyczerpywania się projektowego resursu eksploatacyjnego turbosprężarek gazu syntezowego, kluczowym zadaniem stało się wydłużenie żywotności zainstalowanych agregatów oraz zwiększenie okresów międzyremontowych poprzez ich modernizację w celu zapobiegania awariom i podniesienia efektywności produkcji amoniaku.

Podniesienie efektywności produkcji amoniaku poprzez zwiększenie wydajności instalacji doprowadziło do zmiany reżimów pracy sprężarek i znacznego wzrostu obciążeń gazodynamicznych działających na wirniki. Zastosowanie rozwiązań technicznych bez uwzględnienia wszystkich czynników procesowych oraz wzajemnych powiązań parametrów technologicznych spowodowało obniżenie niezawodności pracy turbosprężarek gazu syntezowego.

Modernizacje sprężarki gazu syntezowego przeprowadzone przez firmę Dresser-Clark zostały zrealizowane w szeregu przedsiębiorstw branży chemicznej w celu zwiększenia wydajności z 1360 do 1800 t/dobę. W trakcie modernizacji wykonano wymianę wirnika oraz korpusu wewnętrznego sekcji średniego i wysokiego ciśnienia. Korpus niskiego ciśnienia nie został zmodernizowany. Eksploatacja zmodernizowanych agregatów sprężarkowych w różnych zakładach wykazała, że korpus niskiego ciśnienia pracuje poza zakresem stabilności (zapas sił tłumiących jest niewystarczający do wytłumienia sił wymuszających) i charakteryzuje się wysokimi poziomami drgań. Wartość drgań bezwzględnych sięga 12 mm/s. Badanie wibrodiagnostyczne korpusu wykazuje obecność składowej niskoczęstotliwościowej w widmie drgań. Przyczyną podwyższonych wibracji jest utrata stabilności obrotowej wirnika. Utrata stabilności występuje w maszynach, których prędkość robocza wirnika jest równa lub wyższa od podwójnej pierwszej prędkości krytycznej, i wynika z oddziaływania na wirnik sił aerodynamicznych (zwiększonych w wyniku wzrostu wydajności) oraz sił cyrkulacyjnych w uszczelnieniach labiryntowych. Towarzyszą jej drgania samowzbudne wirnika o częstotliwości zbliżonej do pierwszej częstotliwości krytycznej, co oznacza, że w roboczych warunkach technologicznych wirnik pracuje w niestabilnym obszarze eksploatacyjnym. Praca korpusu niskiego ciśnienia w takim reżimie prowadzi do niszczenia fabrycznych łożysk, uszczelnień pływających oraz zużycia uszczelnień labiryntowych części przepływowej, co skutkuje wzrostem wewnętrznych przedmuchów gazu między stopniami i obniżeniem sprawności sprężania korpusu.

Przykładem głębokiej modernizacji sprężarki gazu syntezowego w wielkotonażowej produkcji amoniaku z zapewnieniem wysokiej niezawodności i efektywności jest wdrożenie pakietu rozwiązań technicznych firmy TRIZ Sp. z o.o. w AO „Maxam-Chirchiq” (m. Czyrczyk, Uzbekistan) w 2025 r.

Na wydziale „Amoniak-1” kombinatu chemicznego eksploatowany był klasyczny wielkotonażowy agregat do produkcji amoniaku, zbudowany według technologii TEC oraz radzieckiej linii typu AM-76. Podstawą procesu technologicznego jest agregat turbosprężarkowy gazu syntezowego składający się ze sprężarek typu Dresser-Clark (poz. 401) oraz parowej turbiny kondensacyjnej (poz. 103-JT) produkcji Mitsubishi Heavy Industries.

Konieczność zwiększenia wydajności w celu podniesienia efektywności produkcji amoniaku poprzez zmianę charakterystyk turbosprężarki, jak również wyeliminowanie wyżej wymienionych wad, doprowadziły do nawiązania współpracy między TRIZ Sp. z o.o. a AO „Maxam-Chirchiq” w zakresie kompleksowej modernizacji agregatu sprężarkowego (rekonstrukcji części przepływowych sprężarek poz. 401 oraz turbiny parowej 103JT).

Agregat turbosprężarkowy gazu syntezowego poz. 401.


W ramach programu wielkoskalowego zwiększenia wydajności wydziału „Amoniak-1” w przedsiębiorstwie AO „Maxam-Chirchiq” firma TRIZ Sp. z o.o. (generalny wykonawca) wspólnie z firmą General Electric (GE) (podwykonawca) zrealizowała kompleksowy projekt modernizacji turbosprężarki.

Firma GE przeprowadziła modernizację części przepływowej turbiny wraz z wymianą fabrycznych łożysk poprzecznych i poprzeczno-wzdłużnych na łożyska produkcji TRIZ Sp. z o.o.

Bloki aerodynamiczne: W celu podniesienia sprawności i stabilności dynamicznej przeprowadzono całkowitą wymianę fabrycznych bloków aerodynamicznych LPC, MPC i HPC na zmodernizowane pakiety opracowane przez TRIZ Sp. z o.o. Geometria korpusów wewnętrznych oraz kół wirnikowych była obliczana pod nowe parametry przepływu gazu z punktem optymalnym dla produkcji amoniaku wynoszącej 1750 t/dobę.


Zmodernizowana część przepływowa sprężarki niskiego ciśnienia



Zmodernizowana część przepływowa sprężarki średniego ciśnienia



Zmodernizowana część przepływowa sprężarki wysokiego ciśnienia


Część przepływowa turbiny parowej: Firma GE (General Electric) zrekonstruowała turbinę parową wraz z montażem łożysk poprzecznych i poprzeczno-wzdłużnych o podwyższonej niezawodności w celu pełnego zharmonizowania jej charakterystyk dynamicznych ze zmodernizowanymi sprężarkami.

Zmodernizowana część przepływowa turbiny parowej




Łożyska turbiny produkcji TRIZ Sp. z o.o.


Łożyska poprzeczne: Fabryczne 5-klockowe łożyska poprzeczne sprężarek zostały zastąpione opracowanymi przez TRIZ Sp. z o.o. 3-segmentowymi tłumiącymi łożyskami hydrodynamicznymi z podparciem na samogenerowanym hydrostatycznym filmie olejowym.




Łożyska poprzeczno-wzdłużne: Fabryczne łożyska poprzeczno-wzdłużne sprężarek zastąpiono łożyskami poprzeczno-wzdłużnymi z tłumikiem, zapewniającymi podwójny zapas nośności osiowej zgodnie z normami API oraz efektywne tłumienie drgań promieniowych.




Końcowe uszczelnienia pływające: Fabryczne uszczelnienia z pierścieniami pływającymi zastąpiono uszczelnieniami o wysokiej nośności, doskonałych właściwościach tłumiących oraz podwyższonej szczelności.




Uszczelnienia labiryntowe części przepływowej: Fabryczne uszczelnienia labiryntowe zastąpiono przeciwcyrkulacyjnymi uszczelnieniami labiryntowo-kieszeniowymi, które skutecznie tłumią siły cyrkulacyjne wywołujące drgania samowzbudne wirników korpusów sprężarki.


Sprzęgła: Fabryczne sprzęgła zębate LPC-turbina, turbina-MPC, MPC-HPC zastąpiono sprężystymi sprzęgłami podatnymi typu MSK, opracowanymi przez TRIZ Sp. z o.o.

Sprzęgło MSK-1600 Turbina-MPC


Rzeczywiste efekty eksploatacyjne po modernizacji agregatu sprężarkowego
gazu syntezowego na wydziale „Amoniak-1” w zakładach AO „Maxam-Chirchiq”

Realizacja kompleksowego programu modernizacji agregatu turbosprężarkowego rozwiązała szereg złożonych zadań inżynieryjnych, gazodynamicznych i technologicznych:

1. Zwiększenie wydajności produkcji amoniaku:

2. Radykalne podniesienie sprawności części przepływowej sprężarek:

3. Oszczędność nośników energii:

4. Tłumienie wymuszających sił cyrkulacyjnych i ochrona przed pyłem katalizatora:

5. Wydłużenie okresu międzyremontowego:

Podsumowanie pakietu działań modernizacyjnych agregatu sprężarkowego gazu syntezowego na wydziale „Amoniak-1” w zakładach AO „Maxam-Chirchiq” przez firmy TRIZ Sp. z o.o. i GE (General Electric)

Parametry dynamiczne zarejestrowane przez system monitoringu drgań na turbosprężarce gazu syntezowego poz. 401 po modernizacji jednoznacznie potwierdzają przejście urządzenia do wyższej klasy niezawodności wibracyjnej.

Uzyskane parametry zmian amplitudy podczas przejścia przez prędkości krytyczne (w mikrometrach, µm) kształtują się następująco:

Rzeczywiste efekty ekonomiczne po przeprowadzeniu modernizacji agregatu sprężarkowego
gazu syntezowego na wydziale „Amoniak-1” w zakładach AO „Maxam-Chirchiq”

Przed modernizacją masowe zużycie pary nasyconej 100 atm przez turbinę parową 103JT wynosiło 378 t/h, a zrzut do skraplacza – 54 t/h przy wydajności 1378 t/dobę amoniaku. Po modernizacji zużycie pary 100 atm spadło do 323 t/h, a zrzut do skraplacza do 52 t/h przy zwiększonej wydajności 1478 t/dobę amoniaku. Biorąc pod uwagę, że modernizacja samej turbiny przyniosła spadek zużycia pary o 16–20 t/h, pozostała część oszczędności bezpośrednio odzwierciedla zysk z modernizacji korpusów sprężarki LPC, MPC i HPC.

Rzeczywiste efekty cieplne i finansowe wielokrotnie przewyższyły wskaźniki sprzed modernizacji, wykazując wyraźny spadek jednostkowego zużycia mediów przy równoczesnym wzroście wydajności agregatu.

Analiza bilansu pary i wydajności

Kalkulacja oszczędności pary

Wymiar finansowy oszczędności dla AO „Maxam-Chirchiq”

Oszczędność pary rzędu 37 t/h na agregacie turbosprężarkowym poz. 401 stanowi znaczący przełom w rentowności produkcji amoniaku.

Szacunkowe wyliczenie oszczędności w ujęciu finansowym:

Modernizacja turbosprężarki gazu syntezowego poz. 401 na wydziale „Amoniak-1” w zakładach AO „Maxam-Chirchiq” z wykorzystaniem technologii TRIZ Sp. z o.o. — w tym udoskonalonych węzłów łożyskowych, uszczelnień labiryntowo-kieszeniowych, optymalizacji gazodynamicznej korpusów LPC, MPC, HPC i turbiny oraz wibropolerowania kół wirnikowych — znacząco podnosi niezawodność i sprawność agregatu, obniża zużycie energii, wydłuża okres międzyremontowy i radykalnie zwiększa efektywność wielkotonażowej syntezy amoniaku.

Pomiary i testy eksploatacyjne przeprowadzone przez personel technologiczny AO „Maxam-Chirchiq” (patrz Tabela) w pełni potwierdzają analizę techniczno-ekonomiczną oraz wysoką jakość rozwiązań inżynieryjnych TRIZ Sp. z o.o. oraz GE.

Parametry pracy turbosprężarki gazu syntezowego poz. K-401 instalacji produkcji amoniaku AO „Maxam-Chirchiq” przed i po przeprowadzeniu remontu kapitalnego z wymianą fabrycznych podzespołów i bloków gazodynamicznych LP, MP, HP oraz turbiny na zmodernizowane pod kątem warunków eksploatacji.

Lp. Parametr Ozn. Norma wg instrukcji Przed mod. Po modernizacji
0 Data pomiaru 05.03
2022 r.
20.03
2025 r.
30.04
2025 r.
22.05
2025 r.
31.07
2025 r.
12.09
2025 r.
21.10
2025 r.
1 Przepływ ciekłego amoniaku ze zbiornika 610, t/h; Q-603 57,4 61,5 64,7 63,8 62,6 64,9 63,1
2 Równoważne dobowe obciążenie instalacji, t/dobę; 1378 1478 1553 1530 1502 1558 1515
3 Prędkość obrotowa wirnika turbiny, obr./min; S-401/2 max 11286 10660 10660 10860 10900 10895 10900 10906
4 Ciśnienie mieszanki gazowej na ssaniu 1. sekcji sprężarki, kG/cm2; PIRCA-417 22-25 22,5 22,3 21,8 22 22 22 22
5 Temperatura mieszanki gazowej na ssaniu 1. sekcji sprężarki, °C T-405-1 41-45 44 41,5 41,3 44 42 42 40
6 Ciśnienie mieszanki gazowej na tłoczeniu 4. sekcji sprężarki, kG/cm2 PN-4 max 320 218 234,46 234 235 240 239 241
7 Temperatura mieszanki gazowej na tłoczeniu 4. sekcji sprężarki, °C T-409 max 140 117 117 114 119,5 115 118 116
8 Ciśnienie mieszanki gazowej na ssaniu stopnia cyrkulacyjnego, kG/cm2 PC-V max 290 200 225 220 229 232 230 226
9 Temperatura mieszanki gazowej na ssaniu stopnia cyrkulacyjnego, °C T-405-5 21-45 32 33 28 30 30 29 27
10 Ciśnienie mieszanki gazowej na tłoczeniu stopnia cyrkulacyjnego, kG/cm2 PC-N max 320 221 231 233 235 239 238 240
11 Temperatura mieszanki gazowej na tłoczeniu stopnia cyrkulacyjnego, °C T-410 max 50 37 40 35 37 37 37 35
12 Różnica ciśnień na stopniu cyrkulacyjnym dP-410 max 22 16,4 16,4 16,7 16,4 16,0 16,6 16,2
13 Przepływ mieszanki gazowej 1. sekcji sprężarki, Nm3/h* F-401 min 180000 184000 187000 193000 194195 197300 199000 197400
14 Przepływ mieszanki gazowej 4. sekcji sprężarki, Nm3/h* F-403 min 180000 204000 205700 195300 193000 197000 197000 197000
15 Przepływ gazu stopnia cyrkulacyjnego, Nm3/h* F-404 max 1100000 942000 937000 929000 932000 946000 934000 945000
16 Stopień otwarcia zaworów antydudnieniowych (przeciwko pompażowi), % FCV-7, 63, 67 0 0 0 0 0 0 0
17 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzeczno-wzdłużnym LPC, mils G-401/1/2 max 3,5 max 3,5 0,66/0,65 0,4/0,5 0,46/0,5 0,42/0,52 0,45/0,6 0,4/0,6
18 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzecznym LPC, mils G-402/1/2 max 3,5 max 3,5 0,62/0,71 0,51/0,6 0,53/0,6 0,47/0,61 0,53/0,7 0,6/0,53
19 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzecznym MPC, mils G-403/1/2 max 3,5 max 3,5 0,45/0,48 0,45/0,62 0,64/0,6 0,43/062 0,53/0,3 0,4/0,6
20 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzeczno-wzdłużnym MPC, mils G-404/1/2 max 3,5 max 3,5 0,46/0,46 0,87/0,42 0,83/0,4 0,84/0,38 0,76/0,5 0,4/0,78
21 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzecznym HPC, mils G-405/1/2 max 3,5 max 3,5 0,75/0,84 0,65/0,4 0,64/0,3 0,62/0,38 0,64/0,3 0,4/0,74
22 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzeczno-wzdłużnym HPC, mils G-406/1/2 max 3,5 max 3,5 0,85/0,8 0,61/0,3 0,47/0,3 0,56 0,53 0,3
23 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzecznym turbiny, mils G-407/1/2 max 3,5 max 3,5 0,44/0,97
24 Przemieszczenie drganiowe wirnika na łożysku poprzeczno-wzdłużnym turbiny, mils G-408/1/2 max 3,5 max 3,5 0,95/0,91
25 Ciśnienie pary na wlocie do części wysokoprężnej turbiny, kG/cm2 P-450 95-105 100 102 104 105 105 103 106
26 Temperatura pary na wlocie do części wysokoprężnej turbiny, °C T-440 470-490 474 490 500 495 500 501 498
27 Ciśnienie pary w upuście turbiny, kG/cm2 P-456 37-40 39,5 38,94 39,4 38,5 39,4 39,6 39,5
28 Temperatura pary w upuście turbiny, °C T-442 360-380 338 356 367 364 365 380 376
29 Ciśnienie pary na wylocie z części niskoprężnej turbiny, mm Hg P-458 -412-500 – -324 -327 -313 -312 -310 -302
30 Temperatura pary na wylocie z części niskoprężnej turbiny, °C T-1 65-85 99 82 88 84 82 81 75
31 Masowe natężenie przepływu pary na wlocie do części wysokoprężnej turbiny, t/h F-410 max 355 378 323 321 316 314 320 315
33 Przepływ kondensatu ze skraplacza, t/h F-412 max 75 54 52 58 61 57 59 67
* – objętościowy przepływ gazu odniesiony do warunków normalnych: temperatura 0°C i ciśnienie 0,1013 MPa